Nazwisko właściciela serwisu
BIP    RCE
Statystyki
Dzisiaj: 504
Wczoraj: 527
Ten tydzień: 4591
Ten miesiąc: 13007
Wszystkich: 1522945
  Strona główna » INNE » Pojęcia prawne
Pojęcia prawne

Uwaga. Przedstawione niżej definicje pojęć mają charakter ogólny, mający na celu w sposób przystępny przybliżenie ich zakresu. W związku z tym nie w każdym przypadku muszą być tożsame z definicjami ustawowymi.

AKT OSKARŻENIA  skierowany do sądu wniosek (żądanie) uprawnionego oskarżyciela o uznanie winy oskarżonego w popełnieniu przez niego przestępstwa i o pociągnięcie go do odpowiedzialności karnej. Akt oskarżenia powinien spełniać określone kryteria formalne, tj. zawierać: imię i nazwisko oskarżonego, datę, miejsce urodzenia, imiona i nazwiska rodziców, dane o zastosowaniu środka zapobiegawczego, dokładne określenie zarzucanego czynu, w tym miejsce, czas i sposób popełnienia przestępstwa.

 

AKTA SPRAWY  zbiór dokumentów związanych z określoną sprawą sądową, w postaci zszytych i ponumerowanych kart (jeden tom może zawierać do 200 kart), umieszczonych w oddzielnej okładce, oznaczonej podstawowymi danymi w sprawie oraz sygnaturą. W polskim prawie procesowym obowiązuje zasada jawności, w myśl której strony, obrońcy, przedstawiciele ustawowi i pełnomocnicy mają prawo przeglądania i sporządzania z nich odpisów.


APELACJAśrodek odwoławczy od orzeczenia (wyroku) sądu I instancji do sądu II instancji. Apelacja prowadzi do ponownego rozpatrzenia sprawy przy uwzględnieniu nowych dodatkowych ustaleń. Termin do wniesienia apelacji wynosi 14 dni i rozpoczyna się od daty doręczenia wyroku osobie uprawnionej. 


APLIKACJA - praktyka absolwenta studiów prawniczych, mająca przygotować go do zawodu sędziego, adwokata, prokuratora, notariusza, radcy lub pracownika administracji państwowej. W Polsce wyróżnia się aplikację: sądową, prokuratorską, adwokacką, notarialną, radcowską, referendarską i doradcy podatkowego. Aplikacja odbywa się w określonym czasie, niezbędnym do pełnego przygotowania się do wykonywania zawodu lub objęcia stanowiska w wymiarze sprawiedliwości i kończy się zdaniem stosownego egzaminu.

 

ASESOR w dawnej Polsce osoba pełniąca określone funkcje w sądzie oraz na sejmiku. Także tytuł sędziów sądu nadwornego, marszałkowskiego i sejmowego. Obecnie asesor to urzędnik prokuratury, sądu lub notariatu, który odbył aplikację i nie uzyskał jeszcze nominacji.

 

DOCHODZENIE w procesie karnym forma postępowania przygotowawczego. Dochodzenie wszczynane jest, gdy zachodzi podejrzenie popełnienia przestępstwa i zmierza do wyjaśnienia okoliczności jego popełnienia oraz przygotowania sprawy dla prokuratora i sądu.

Dochodzenie prowadzi policja z własnej inicjatywy lub na zlecenie prokuratora w sprawach, w których prowadzenie śledztwa nie jest obowiązkowe. W szczególnych przypadkach dochodzenie mogą prowadzić organy ministra finansów lub straży granicznej.

 

KARA w wymiarze sprawiedliwości środek przymusu stosowany przez organy państwowe wobec sprawcy przestępstwa lub wykroczenia. Celem karania jest prewencja.
Polskie ustawodawstwo przewiduje następujące kary: grzywnę (wymierzana w stawkach dziennych, wysokość stawki dziennej wynosi od 10 do 2000 zł, wysokość grzywny to iloczyn wysokości stawki dziennej i liczby stawek); ograniczenie wolności – trwa najkrócej 1 miesiąc, a najdłużej 12 miesięcy. W czasie odbywania tej kary skazany nie może bez zgody sądu zmieniać miejsca pobytu, jest zobowiązany do wykonywania pracy wskazanej przez sąd, ma obowiązek udzielania wyjaśnień dotyczących przebiegu odbywania kary; pozbawienie wolności – trwa najkrócej miesiąc, a najdłużej 15 lat, występuje ponadto w formie dwóch, rodzajowo wyodrębnionych kar: kary 25 lat pozbawienia wolności i kary dożywotniego pozbawienia wolności.


KASACJA - w postępowaniu sądowym środek odwoławczy od orzeczenia sądu pierwszej lub drugiej instancji do Sądu Najwyższego. Kasacja w odróżnieniu od apelacji umożliwia przeprowadzenie kontroli zaskarżonego wyroku z powodu naruszenia przepisów prawa. Nie można wnieść kasacji, jeżeli nie została wyczerpana zwykła droga odwoławcza. W praktyce oznacza to, że strona, która nie zaskarżyła orzeczenia sądu pierwszej instancji, może wnieść kasację jedynie wtedy, gdy sąd odwoławczy zmienił, w sposób dla niej niekorzystny, orzeczenie sądu pierwszej instancji.

Kasacja może być wniesiona tylko od prawomocnego orzeczenia sądu odwoławczego, kończącego postępowanie sądowe. Skarga kasacji nie przysługuje w sprawach cywilnych,
w których wartość przedmiotu sporu jest niższa niż 5 tys. zł, a w sprawach gospodarczych – niż 10 tys. zł. Wyłączone są też m.in. sprawy o: alimenty (tj. wysokość ich świadczeń), czynsz lub dzierżawę. Kasacja została wprowadzona w Polsce w 1996 i zastąpiła rewizję nadzwyczajną.

 

KRYMINALISTYKA -nauka o sposobie prowadzenia śledztwa i badaniu ujawnionych w jego trakcie śladów (w tym śladów biologicznych). W kryminalistyce wyróżnia się taktykę śledczą polegającą na metodzie prowadzenia śledztwa i ujęcia sprawcy oraz  technikę śledczą przy sposobie zabezpieczania dowodów. Ta ostatnia ma wiele elementów wspólnych z medycyną sądową (identyfikacja narzędzi czynu).

 

MAŁOLETNIM jest osobą, która nie osiągnęła jeszcze pełnoletności, czyli  jest osobą poniżej 18-tego roku życia (art. 15 –22 kodeksu cywilnego i pozostałe) oraz nie posiada pełnych zdolności do czynności prawnych.

 

NIELETNI - w prawie karnym osoba, która nie ukończyła 17 lat w chwili popełnienia czynu zabronionego groźbą kary. Nieletni nie odpowiada wg zasad określonych w kodeksie karnym z wyjątkiem określonych przypadków.
Wobec nieletniego, który popełnił czyn karalny (zabroniony) przed ukończeniem 13 lat albo po ukończeniu 13 roku życia, ale bez rozeznania, tj. bez świadomości rozpoznania znaczenia popełnionego czynu, sąd stosuje środki wychowawcze, np. upomnienie, umieszczenie w zakładzie wychowawczym.  

Wobec nieletniego, który po ukończeniu 13 lat popełnił czyn zabroniony z rozeznaniem, tj. miał świadomość popełnionego czynu, sąd może orzec umieszczenie w zakładzie poprawczym.

 

NIEZAWISŁOŚC sędziowska, zagwarantowana przez konstytucję i ustawy jedna z podstawowych zasad wymiaru sprawiedliwości, zgodnie z którą sędziowie przy rozstrzyganiu spraw podlegają wyłącznie ustawom. Oznacza to, że w czasie procesu sędzia orzeka tylko na podstawie przepisów prawa i własnego sumienia oraz że jakikolwiek organ państwa, instytucja, organizacja lub osoba nie może w tym zakresie wiązać go żadnymi zaleceniami czy instrukcjami. Dlatego sędziemu nie wolno należeć do partii politycznej, związków zawodowych lub prowadzić działalności publicznej sprzecznej z tą zasadą.

 

OGLĘDZINY, czynność dowodowa w procesie cywilnym i karnym, polegająca na zapoznaniu się przez organ procesowy z miejscem, ciałem osoby lub rzeczą, celem ujawnienia ich cech charakterystycznych, istotnych dla rozstrzygnięcia o przedmiocie postępowania lub ujawnienia źródła dowodu.

 

ORZECZENIE, rozstrzygnięcie konkretnej sprawy przez organ państwa działający w ramach swej kompetencji. Orzeczenia sądowe w prawie polskim są wydawane w postaci wyroków lub postanowień.

Wyroki zapadają z reguły na rozprawie sądowej i zawierają rozstrzygnięcia co do istoty sprawy (skazanie lub uniewinnienie, uwzględnienie lub oddalenie powództwa) oraz podlegają zaskarżeniu (apelacja).  

Postanowienia zapadają na posiedzeniu (w postępowaniu cywilnym także na posiedzeniu niejawnym) i dotyczą wszystkich kwestii, dla których ustawa nie zastrzegła formy wyroku (np. umorzenia postępowania, wniosków dowodowych) oraz podlegają zaskarżeniu, gdy zamykają drogę do wydania wyroku (np. umorzenie) oraz w przypadkach przewidzianych w ustawie.

 

OSKARŻONY osoba fizyczna, przeciwko której został wniesiony akt oskarżenia. W polskim procesie karnym oskarżony jest stroną procesową i przysługują mu pełne prawa na zasadzie równości stron, np. prawo do obrony, do milczenia, tzn. odmówienia złożenia wyjaśnień, do zakładania środków odwoławczych.

Oskarżony nie odpowiada karnie za złożenie wyjaśnień nieprawdziwych, nie ma obowiązku udowadniania swej niewinności (ciężar dowodu spoczywa na oskarżycielu). Oskarżonego nie uważa się za winnego, dopóki nie zostanie mu udowodniona wina, a nie dających się usunąć wątpliwości nie wolno rozstrzygać na niekorzyść oskarżonego.  


OSKARŻYCIEL osoba lub organ składający skargę i popierający w toku postępowania karnego żądanie ukarania oskarżonego.

W polskim procesie karnym występuje oskarżyciel:

- publiczny, organ państwowy występujący w postępowaniu karnym w charakterze strony. Oskarżycielami publicznymi poza prokuratorem są: policja w postępowaniu przyśpieszonym, organy finansowe w sprawach o przestępstwa skarbowe, organy straży granicznej w sprawach o przestępstwa skierowane przeciwko nienaruszalności i bezpieczeństwu granicy państwowej oraz Państwowa Inspekcja Handlowa, Państwowa Inspekcja Sanitarna, okręgowe zarządy lasów państwowych, nadleśnictwa państwowe i parki narodowe, organy Polskiego Komitetu Normalizacji, Miar i Jakości,

- prywatny, wniosła go osoba pokrzywdzona i popiera akt oskarżenia w sprawach
o przestępstwa ścigane z oskarżenia prywatnego.

- posiłkowy, pokrzywdzony przestępstwem, występujący w procesie karnym w charakterze strony obok oskarżyciela publicznego np. prokuratora, w sprawach o przestępstwa ścigane
z oskarżenia publicznego.


PODEJRZANY
- Za podejrzanego uważa się osobę, co do której wydano postanowienie o przedstawieniu zarzutów albo której bez wydania takiego postanowienia postawiono zarzut w związku z przystąpieniem do przesłuchania w charakterze podejrzanego( art. 71 & 1 kodeksu postępowania karnego).


POSTĘPOWANIE PRZYGOTOWACZE - pierwsze stadium postępowania karnego. Postępowanie przygotowawcze prowadzi organ ścigania (prokurator lub pod jego nadzorem policja albo inne uprawnione organy) w celu przygotowania sprawy do rozpatrzenia przez sąd. W Polsce postępowanie przygotowawcze wszczyna się, jeśli zachodzi uzasadnione podejrzenie, że popełniono przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego.
Postępowanie przygotowawcze prowadzi się w formie dochodzenia lub śledztwa, jego celem jest ustalenie czy istotnie zostało popełnione przestępstwo, wykrycie sprawców i zebranie
o nich danych, wyjaśnienie okoliczności sprawy oraz zebranie i utrwalenie dowodów dla sądu. Publiczny oskarżyciel, zależnie od wyników postępowania przygotowawczego, sporządza i wnosi do sądu akt oskarżenia lub postępowanie umarza.


PRZESTĘPSTWO- Jest to czyn człowieka zabroniony przez ustawę pod groźbą kary jako zbrodnia lub występek bezprawny zawiniony i społecznie szkodliwy w stopniu wyższym niż znikomy.
 

PRZESZUKANIE – czynność procesowa dokonywana przez uprawiony organ np. policję, mająca na celu wykrycie lub zatrzymanie albo przymusowe doprowadzenie osoby podejrzanej a także znalezienie rzeczy mogących stanowić dowód w sprawie. 

ROZPRAWA - publiczne posiedzenie sądu lub innego organu orzekającego, którego zadaniem jest rozpoznanie i rozstrzygnięcie określonej sprawy.


SENTENCJA WYROKU - część wyroku złożona z części wstępnej (oznaczenie sądu, protokolanta, prokuratora, jeżeli brał udział w sprawie, data, miejsce rozpoznania sprawy i wydania wyroku, wymienienie stron i oznaczenie przedmiotu sprawy) oraz rozstrzygnięcia o żądaniach stron (w procesie cywilnym).

W procesie karnym część wstępna zawiera ponadto: oznaczenie ławników, prokuratora, dane określające oskarżonego, opis i kwalifikację prawną czynu zarzucanego oskarżonemu, a w przypadku skazania - ustalenie czynu przypisanego przez sąd oskarżonemu i rozstrzygnięcie dotyczące kary.


SPRZECIW -  żądanie ponownego rozpatrzenia sprawy, w której zapadło orzeczenie sądowe podczas nieobecności strony (np. nakaz karny w postępowaniu karnym ). Sprzeciw prokuratorski to wystąpienie prokuratora przeciw niezgodnym z prawem aktom wydanym przez terenowe organa administracji, przedsiębiorstwa i organizacje społeczne.
 

ŚLEDZTWO – jedna z form postępowania przygotowawczego. Śledztwo prowadzi prokurator , który może również powierzyć w okreslonym zakresie innemu organowi np. policji.
 

ŚRODKI KARNE  – wymierzane łącznie lub obok kary zasadniczej . Do środków karnych należą:

  • pozbawienie praw publicznych utrata czynnego i biernego prawa wyborczego,
  • utrata orderów i odznaczeń honorowych oraz degradacja (dot. Żołnierzy),
  • pozbawienie praw rodzicielskich,
  • zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych,
  • zakaz wykonywania określonego zawodu zakaz sprawowania określonych funkcji,
  • obowiązek naprawienia szkody,
  • podanie wyroku do publicznej wiadomości,
  • świadczenie pieniężne
ŚRODKI ODWOŁAWCZE środki przysługujące stronom postępowania przed określonym organem, zmierzające do zmiany lub uchylenia orzeczenia tego organu. Rozróżnia się zwykłe i nadzwyczajne środki odwoławcze. W Polsce do zwykłych środków odwoławczych w postępowaniu sądowym zalicza się apelację i zażalenie, do nadzwyczajnych skargę o wznowienie postępowania.
ŚRODKI ZAPOBIEGWACZE  środki stosowane w postępowaniu karnym w celu zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania, jeśli dowody zebrane przeciwko oskarżonemu dostatecznie uzasadniają, że popełnił on przestępstwo. Należą do nich: tymczasowe aresztowanie, poręczenie majątkowe, poręczenie instytucji lub osoby godnej zaufania, że oskarżony stawi się na każde wezwanie oraz że nie będzie utrudniał postępowania, dozór policji, zakaz opuszczania przez oskarżonego kraju, zatrzymanie paszportu. Środki zapobiegawcze za wyjątkiem tymczasowego aresztowania  może stosować prokurator.


ŚWIADEK INCOGNITO – instytucja polegająca na zapewnieniu szczególnej ochrony świadkowi w przypadku, gdy zachodzi uzasadniona obawa niebezpieczeństwa dla życia, zdrowia, wolności lub mienia świadka lub osoby dla niego najbliższej.
Ochrona ta polega na zachowaniu w tajemnicy danych umożliwiających ujawnienie tożsamości świadka, na podstawie postanowienia sądu lub prokuratora w postępowaniu przygotowawczym. Dane dotyczące świadka incognito pozostają wyłącznie do dyspozycji jego i prokuratora, a jeżeli to konieczne - funkcjonariusza policji. Protokoły z zeznań świadka incognito wolno udostępniać oskarżonemu lub obrońcy w sposób uniemożliwiający odczytanie danych powodujących ujawnienie tożsamości świadka.
Świadka incognito przesłuchuje prokurator lub sąd w miejscu zapewniającym zachowanie danych dotyczących świadka w tajemnicy. Oskarżony lub obrońca mogą zadawać świadkowi incognito pytania za pośrednictwem sądu lub prokuratora.

 

TYMCZASOWE ARESZTOWANIE najsurowszy środek stosowany wyłącznie przez Sąd na wniosek prokuratora.. Tymczasowe aresztowanie może nastąpić wtedy, gdy istnieje obawa, że oskarżony będzie się ukrywał, namawiał do fałszywych zeznań lub w inny sposób utrudniał postępowanie przygotowawcze, a także, gdy oskarżonemu zarzucono zbrodnię lub występek zagrożony karą, której górna granica wynosi co najmniej 8 lat, albo gdy sąd
I instancji skazał go na karę pozbawienia wolności nie mniejszą niż 3 lata.
Czas stosowania tego środka zapobiegawczego nie powinien przekraczać 3 miesięcy. Gdy ze względu na szczególne okoliczności nie można ukończyć postępowania w powyższym terminie, na wniosek prokuratora Sąd właściwy do rozpoznania sprawy może przedłużyć okres tymczasowego aresztowania do 6 miesięcy.

 Sąd wyższego rzędu nad sądem właściwym do rozpoznania sprawy - na dalszy okres oznaczony, niezbędny do zakończenia postępowania przygotowawczego, nie dłuższy jednak niż 12 miesięcy. Łączny czas tymczasowego aresztowania, do chwili wydania wyroku przez sąd I instancji, nie może przekroczyć 2 lat. Okres tymczasowego aresztowania zalicza się na poczet orzeczonej kary.

 

UMORZENIE- w terminologii prawniczej trwały i ostateczny zastój (zakończenie) postępowania na skutek zaistnienia zdarzeń, które czynią niemożliwym wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia.

W postępowaniu karnym umorzenie postępowania następuje m.in. z takich przyczyn jak: brak podstaw w postępowaniu przygotowawczym do sporządzenia aktu oskarżenia, przedawnienie, śmierć oskarżonego.

 

WARUNKOWE UMORZENIE - sposób zakończenia postępowania karnego przez Sąd, który może warunkowo umorzyć postępowanie wobec oskarżonego, jeżeli wina i społeczna szkodliwość czynu nie są znaczne a czyn zagrożony jest karą nie przekraczającą 3 lat pozbawienia wolności natomiast okoliczności jego popełnienia nie budzą wątpliwości.

Postawa sprawcy, który dotychczas popełnienia czynu nie był karany za przestępstwo umyślne a jego warunki osobiste oraz dotychczasowy sposób życia uzasadniają przypuszczenie, iż będzie on przestrzegał porządku prawnego, w szczególności nie popełni przestępstwa.
 
WYKROCZENIE – czyn zagrożony karą pozbawienia wolności poniżej 3 miesięcy, ograniczeniem wolności, karą grzywny lub naganą. 


WYROK, orzeczenie Sądu, co do istoty sprawy, kończące postępowanie w sprawie, wydane zwykle po przeprowadzeniu rozprawy. W procesie cywilnym sąd oddala lub uznaje powództwo, w procesie karnym uniewinnia lub skazuje oskarżonego.

 

WYSTEPEK- czyn zabroniony zagrożony karą ograniczenia wolności lub karą pozbawnienia wolności przekraczajacej miesiąc, grzywną powyżej 30 stawek dziennych. Występek można popełnić umyślnie lub nieumyślnie jeśli ustawa tak stanowi.


ZATRZYMANIE –środek przymusu w postaci pozbawienia wolności, jaki ma prawo zastosować policja lub inne organy uprawnione np. CBA, w stosunku do osoby podejrzanej, jeżeli istnieje uzasadnione przypuszczenie, że popełniła ona przestępstwo i jednocześnie zachodzi obawa, iż się ukryje lub zatrze ślady przestępstwa. Zgodnie z Konstytucją RP i kodeksem postępowania karnego, zatrzymany powinien być niezwłocznie i w zrozumiały dla niego sposób poinformowany o przyczynach zatrzymania i w ciągu 48 godzin przekazany do dyspozycji sądu lub prokuratury. 

ZATARCIE SKAZANIA - instytucja zatarcia skazania powoduje uznanie skazania za niebyłe.- art. 106 kk. Oznacza to, że osoba, co do której nastąpiło skazanie jest uważana za niekaraną, a z zatartego skazania nie można wyciągnąć żadnych skutków prawnych

Zatarcie skazania może nastąpić z urzędu lub na wniosek. W razie skazania na karę pozbawienia wolności zatarcie skazania następuje z mocy prawa z upływem 10 lat od wykonania, uznania jej za wykonaną lub darowania kary albo od przedawnienia jej wykonania.

Sąd może jednak na wniosek skazanego zarządzić zatarcie skazania już po upływie 5 lat, jeżeli skazany w tym okresie przestrzegał porządku prawnego, a wymierzona kara pozbawienia wolności nie przekraczała 3 lat.

 

ZAWIESZENIE POSTĘPOWANIA - w procesie sądowym, karnym i w postępowaniu administracyjnym wstrzymanie normalnego biegu postępowania na skutek zaistnienia zdarzeń o charakterze przejściowym, które uniemożliwiają dalszy prawidłowy bieg postępowania. Przyczyny zawieszenia postępowania mogą być zależne od woli stron (np. niestawiennictwo strony, wspólny wniosek stron). W postępowaniu karnym np. ukrywanie się podejrzanego czy długotrwała choroba podejrzanego.

 

ZAŻALENIE w postępowaniu karnym  zwyczajny środek odwoławczy  przysługujący od nieprawomocnych postanowień sądu i prokuratora. W odróżnieniu od innych postępowań zażalenie w postępowaniu karnym służy także na niektóre czynności procesowe nie będące orzeczeniami, np. na zatrzymanie i czynności związane z przeszukaniem i zatrzymaniem dowodów, oraz na zaniechanie czynności.

Zażalenie wnosi się w terminie 7 dni od dnia ogłoszenia postanowienia, a jeżeli postanowienie podlega doręczeniu - to od dnia doręczenia do organu, który wydał postanowienie.( art. 460 kpk)

 

ZBRODNIA– czyn zagrożony karą pozbawienia wolności nie krótszy niż 3 lata albo karą surowszą np.:  morderstwo. Zbrodnia charakteryzuje się wysokim stopniem społecznej szkodliwości oraz tym , że można ją popełnić tylko umyślnie.

 

ZEZNANIA -  przekazanie informacji na  temat danej sprawy zainteresowanym władzom. Osoba składająca zeznania, musi być pouczona o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.. (art. 233 § 2 k.k.). Każda osoba wezwana w charakterze świadka ma obowiązek stawić się i złożyć zeznania .


pojecia_prawne_k60.jpg
 
© 2017 Nazwisko właściciela serwisu
Powered by NET System